Вторник, 16.07.2019
Хойнікшчына
Меню сайта
Статистика

Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0

              Ала Канапелька 
            Пра Небытаў у апошнюю вайну 
       Кароткая летняя ноч на Ушэсце… Натруджаная спрадвечнай сялянскай працай вёска яшчэ спала. Густа зелянелі палеткі, дружна ўсходзіла бульба, бела-ружовымі пялёсткамі запарушвалі зямлю яблыні і грушы, адцвітаючы. Яшчэ снілі свае лёгкакрылыя сны буслы ў буслянках на стрэхах. Верныя спадарожнікі чалавека, яны і сваё жытло ладзілі разам з ім.
    Раніца 3 чэрвеня 1943 года для жыхароў вёскі Небытаў пачалася трагічна. Людзей будзілі ад сну не ласкавыя промні летняга сонейка, а грукат у вокны і дзверы чужынцаў, брэх сабак, вокрыкі карнікаў, стрэлы на падворках. Дарослых і дзяцей выганялі з хаты хто ў чым быў апрануты і пад дуламі аўтаматаў гналі па вуліцах, да вялікага будынка школы і суседняга з ёю магазіна.
   Было зразумела ўсім: бяда! Збіраюцца паліць… Але заставалася надзея: дасць Бог, а можа, абыдзецца…Ужо аднойчы жыхароў в. Небытаў зганялі пад дуламі аўтаматаў і кулямётаў. Тады, у лістападзе 1941 года, фашысты ачапілі вёску, жыхароў загналі на калгасны двор, і акупацыйная ўлада праводзіла сход, які мог закончыцца таксама расстрэлам. Напярэдадні, 7 лістапада, у Дзень Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі, у Небытаве быў кароткі, але жорсткі бой. Група чырвонаармейцаў, што трапіла ў акружэнне і не змагла своечасова выйсці да сваіх, атакавала нямецкую часць, раскватэраваную ў вёсцы. Акупанты такога нападу не чакалі, на што і разлічвалі адважныя байцы. З вінтовак, да якіх былі лічаныя патроны, яны паклалі шмат гітлераўцаў. А калі тыя з аўтаматаў і кулямётаў адкрылі агонь, пачалі адыходзіць праз агароды, поплаў, балота – да лесу. На жаль, фашысцкія кулі абарвалі жыццё многіх з мужных і адважных воінаў.
     Немцы пад пагрозай смерці забаранілі вяскоўцам выходзіць з хат, нават пазіраць на вуліцу праз вокны. Павольна ехала па дарозе закрытая аўтамашына і ў яе складвалі целы нямецкіх салдат. Чырвонаармейцы заставаліся ляжаць на зямлі.
    А потым быў сход. На ачэплены салдатамі натоўп гітлераўцы з усіх бакоў нацэлілі кулямёты. Праз колькі часу пад’ехалі легкавушкі, з іх выйшлі нямецкія чыны. Фашысцкі афіцэр праз перакладчыка звярнуўся да людзей. Сэнс яго прамовы быў наступны: “Учынена страшнае злачынства супраць нямецкіх салдат. Тыя, хто асмеліўся ўзняць зброю на немцаў, забітыя. І так будзе заўсёды. За тое, што напад адбыўся ў вёсцы, усе яе жыхары заслугоўваюць пакарання – смерці. Але, на ваша шчасце, напад зрабілі недабітыя байцы Чырвонай Арміі, сярод іх не было бандытаў – партызан. Таму на гэты раз нямецкая ўлада даруе вам жыццё. Але калі ў вашай вёсцы загіне хоць адзін нямецкі салдат, вы будзеце расстраляныя ўсе…” А яшчэ афіцэр забараніў хаваць забітых чырвонаармейцаў. Некалькі дзён іхнія целы ляжалі пад дажджом, а потым вяскоўцы пахавалі іх у адной магіле. Пасля вайны астанкі воінаў перанесены ў брацкую магілу на хойніцкіх могілках…
   Надзея, што, можа, немцы адпусцяць, знікла, як толькі людзі апынуліся ў зачыненых памяшканнях. Карнікі забівалі дошкамі вокны школы і магазіна. Вакол стаялі эсэсаўцы з аўтаматамі і аўчаркамі, дулы кулямётаў глядзелі на дзверы, вокны. У вайсковай форме з нашыўкамі “РОА” – “Русская освободительная армия” шчыравалі ўласаўцы.
    Мой тата, а тады падлетак, змог уцячы з-пад аблавы. Да лесу заставалася рукой падаць, як ён, азіраючыся, ці няма пагоні, з разгону ўскочыў прама ў акоп да немцаў. Перад лесам ворагі выставілі яшчэ адзін ланцуг ачаплення: расстрэльваць тых, хто раптам вырвецца з агню. З вокрыкамі “Па-артызан! Па-артызан!” яго пагналі назад у вёску. На могілках, праз якія давялося ісці, стаяла група ўласаўцаў, ім хлопца і перадалі. Брудна лаючыся рускімі і ўкраінскімі словамі, тыя надавалі яму выспяткаў і павялі да астатніх няшчасных жыхароў Небытава, асуджаных на жудасную смерць.
     І гэта было 3 чэрвеня, дзень нараджэння майго таты. Яму спаўнялася 15 гадоў. Ен неаднаразова ўспамінаў той дзень і казаў: “ Няма большай крыўды, калі сваіх людзей губяць свае ж людзі. Вораг ён і ёсць вораг, чужынец. Але ж калі карнікі – свае, людзі адной з табой крыві, то няма ім даравання”. У вялікай пашане, пад абразамі, у нашым доме стаялі кнігі А. Адамовіча “Карнікі”, Я. Брыля, А. Адамовіча і У. Калесніка “Я з вогненнай вёскі”, Б. Сачанкі “Вялікі лес”. Іван Фёдаравіч, бацька, заўсёды сачыў, каб яны былі абгорнутыя белаю чыстаю папераю. Перачытваў сам і раіў чытаць іх іншым: бо ў гэтых кнігах праўда.
     …Ужо былі завалены калодзежы, падпалены стрэхі канцавых хат. У Небытаў на хуткасці ўехаў нямецкі аўтамабіль. У кабіне з вадзіцелем сядзеў эсэсаўскі афіцэр, а на падножцы аўтамабіля, трымаючыся за дзверцы, стаяў бургамістр горада Хойнікі. Машына ў клубах пылу спынілася перад школаю. І афіцэр перадаў камандзіру карнікаў загад эсэсаўскага начальства з жытомірскай жандармерыі, да якой у час акупацыі адносіліся Хойнікі: не паліць вёску, пакінуць да асобага распараджэння. Неўзабаве на ўзмыленым кані прыскакаў і стараста вёскі. Гэта ён, як толькі пачалася аблава, ускочыў на каня і што ёсць сілы паімчаў у райцэнтр. Падняў бургамістра з ложка: “Небытаў паляць! Загад паступіў з Жытоміра, адмяніць яго можа толькі жытомірскае эсэсаўскае кіраўніцтва”. Быў зроблены тэлефонны званок у Жытомір.
    Грукат адбіваемых з дзвярэй і акон дошак вяскоўцы не адразу пачулі: плач і галашэнні запаўнялі ўсё навокал. І толькі святло, што ўварвалася праз раскратаваныя шыбіны, ускалыхнула людскі натоўп, сярод якога былі і мае будучыя мама і тата, тады яшчэ дзеці. А потым расчыніліся дзверы…
    Калі людзі выйшлі на волю, падалі на калені і цалавалі зямлю. Плакалі, абдымаліся, дзякавалі Богу. Карнікі як з’явіліся, так нечакана і зніклі. А людзі не спяшаліся разыходзіцца. У той дзень мужчыны зрабілі вялікі крыж-хатку. А жанчыны аснавалі кросны, выткалі доўгі ручнік, вышылі яго. Пад вечар крыж укапалі злева пры ўваходзе на небытаўскія могілкі і павязалі вытканы ручнік. Жыхары вёскі пакляліся: колькі будзем жыць, будзем у гэты дзень збірацца разам каля крыжа!
    І праўда, да крыжа прыходзілі многа гадоў. Бабуля, Ганна Андрэеўна Верабей, брала мяне з сабою. Добра памятаю, як сонечна было ў тыя дні, як святочна былі апрануты людзі, як расцілаліся на траве, пад разгалістымі дубамі саматканыя ільняныя абрусы і выкладваліся на іх няхітрыя сялянскія пачастункі. А потым з рук у рукі, па крузе, перадавалася стограмовая чарка з моцнаю і празрыстаю, як сляза, небытаўскаю самагонкаю, і з яе адпівалі па глытку. І гаварылі, гаварылі, гаварылі… Разыходзіліся расчуленыя і прасветленыя.
    …Праз колькі часу ў вёсцы з’явілася гаспадарчая нямецкая часць. Акупантаў раскватаравалі па хатах, гаспадары перасяліліся ў хлявы. Пастаяльцы паводзілі сябе спакойна, але людзі стараліся трымацца на бяспечнай адлегласці ад няпрошаных гасцей. У доме майго таты размясцілася нямецкая кухня. Адзін з немцаў, ужо немаладога веку, аказаўся з Усходняй Прусіі. Ен і вёў усе перагаворы з гаспадарамі накшталт “матка, дай скавараду”, “хлопец, накалі дроў, нанасі вады” і г. д. Але ад яго пачулі і іншае: “Пакуль мы знаходзімся ў вашай вёсцы, не бойцеся, жывіце і вы тут. А калі мы будзем адыходзіць, уцякайце і вы. Бо ўслед будуць ісці спецатрады, якім загадана агнём выпальваць усё жывое…”
     У сярэдзіне кастрычніка 1943 года часці Чырвонай Арміі фарсіравалі Дняпро пад Лоевам. Пачалося вызваленне Беларусі. Вось і ў Небытаве нямецкая гаспадарчая часць пачала збірацца прэч адгэтуль. Вяскоўцы не сталі чакаць чарговых карнікаў. Нямецкі абоз рушыў у адзін бок з вёскі, яе жыхары ў гэты час, з пажыткамі і худобаю, дружна накіраваліся ў супрацьлеглы, у лес. І больш за месяц, да канца лістапада, вёска жыла табарам ва ўрочышчы Рэчачкі. Вярнуліся дамоў са снегам. Фронт прайшоў праз Хойнікі, Небытаў, спаленыя Куравое, Вялікі Бор і далей, да Калінкавічаў. Небытаву пашанцавала ў чарговы раз: вёска ўцалела. Пачыналася новае жыццё, але лёгкім і простым яно тут ніколі не было…

     Галасы стагодзьдзя 
    Мінулы век у памяці сучасьнікаў
     Я ня бачыла ніводнага свайго дзеда ў твар. І нават фотаздымку не было. Ад аднаго зь іх да мяне прыйшло пісьмо праз многа-многа гадоў пасьля таго, як дзеда не было ў жывых.
     У бабулі ў прыскрынку стаяла лубяная каробачка, і яна захоўвала там пісьмы, дакумэнты, крыжык на сьмерць. Я таксама аднаго разу ўлезла ў гэтую каробку і знайшла ліст, складзены разоў у восем. Ён напісаны быў хімічным алоўкам. Гэта ад майго дзеда Аляксея. Гэтае псьмо было ім прысланае недзе з-пад Благавешчанску, з турмы. Справа ў тым, што ў 29-м годзе зь першай хваляй калектывізацыі раскулачылі і майго дзеда. Баба Ганна – яна расла круглай сіратою, выйшла замуж у 16 гадоў, вельмі любіла дзеда Аляксея, ён яе любіў, але пажылі яны толькі шэсьць гадоў. У 21 год яна ўжо засталася ўдавою.
     Калі дзеда раскулачылі, яму далі 5 гадоў турмы і 10 высылкі. Ён сядзеў у Добрушы. Аднаго разу дзед прыйшоў нанач дахаты. Начальнік Добрускай турмы – гэта ў той час! – адпусьціў яго разьвітацца з сям’ёю, таму што іх павінны былі адпраўляць будаваць Усходне-Кітайскую чыгунку. Дзед прыйшоў і сказаў: “Ганна, калі ты атрымаеш пісьмо, дзе будзе напісана “Да пабачэньня, да пабачэньня і яшчэ раз да пабачэньня”, ты ад мяне пісьмаў больш не чакай, не магу я гэтага больш вынесьці, выцярпець, я буду ўцякаць праз Маньчжурыю”.
     І вось аднойчы прыйшло пісьмо, дзе было напісана тры разы: “Да пабачэньня, да пабачэньня, да пабачэньня”. Тады баба заплакала і сказала: “Усё, дзеці, не чакайце – бацькі вы больш ня ўбачыце…”
     Але пасьля таго візыту-наведваньня нарадзілася мая мама, і так вось начальніку Добрускай турмы я таксама ўскосна абавязаная сваім жыцьцём, зьяўленьнем на сьвет. Пасьля гэтага пісьма бабулю выклікалі ў Хойніцкае ГПУ, трымалі ў скляпеньні, дапытвалі, казалі, каб прынесла апошняе пісьмо – мусіць чакалі, што дзед сюды ўцёк. Яна, вядома, не занесла апошняе пісьмо, а я вось яго прачытала – яно захоўвалася ў нас дома.
      Прайшлі гады, я вучылася ў менскім унівэрсытэце, і адзін раз мне дзед прысьніўся. Быў моцны туман у сьне, ішоў перда мной стары, пажылы чалавек, прыгожы, статны, і я ведала, што гэта мой дзед. Ён спыніў мяне позіркам у тумане – на тым мы і разьвіталіся. Вось так я яго і бачыла. А пісьмо і лубяная каробачка вось у мяне засталіся.

Ала Канапелька

      Раіса Баравікова пра Алу Канапельку: Пайшла ад нас сумленная паэтка
      24 жніўня ў 3.40 ня стала беларускай паэткі і перакладчыцы Алы Канапелькі.
      Калега і сяброўка дзеліцца сваімі ўспамінамі пра Алу Канапельку:
      “Вельмі сумная жалобная вестка. Я ў такім стане, калі не магу паверыць, што Алы Канапелькі больш няма з намі, а яна ж значна маладзейшая за мяне.
      Я вельмі добра памятаю, наколькі яркім і цікавым быў яе ўваход у беларускую паэзію. Яна адразу ўвайшла ў літаратуру і стала асобай, заняла сваё адметнае месца. Напачатку яна працавала ў Саюзе пісьменьнікаў, а пасьля не адзін год свайго жыцьця аддала часопісу „Крыніца“, у якім была галоўным рэдактарам. Менавіта ў рэдакцыі „Крыніцы“ Ала Канапелька раскрылася ня толькі як выдатная паэтка, але і як рэдактар і арганізатар, як чалавек, які разумее, што такое паэзія і літаратура, як чалавек, які мае сваё сьветаадчуваньне, свой погляд на літаратуру. Можна адзначыць ня толькі яе глыбокае веданьне літаратуры, але і выдатную рэдактарскую інтуіцыю. Ала Канапелька таксама супрацоўнічала з часопісам „Алеся“.
     Ала была вельмі яркая і абаяльная, вельмі сымпатычная, вельмі карэктная. Мела такі адметны погляд на жыцьцё, на людзтва, што немагчыма было не адгукнуцца о ня толькі словам, але і душой.
     Ала з Гомельшчыны. Жыла ў інтэрнаце па суседзтве з выдатным беларускім паэтам Анатолем Сысом. Вельмі шмат яму дапамагала. Вельмі любіла сваю дачушку Ганну.
    Акрамя болю зараз нічога няма. Гэты сыход заўчасны. Вельмі рана. Беларуская літаратура страціла вельмі сумленнага чалавека, а ня проста выдатную паэтку, якая ўсім сваім жыцьцём працавала на карысьць нашага беларускага слова».

    Нізка вершаў

Глыбела неба, зоркі халаднелі...

Глыбела неба, зоркі халаднелі.
Ступала восень зорнай паласой.
Апошні мёд насілі пчолы ў келлі
На санцагрэве з буйных верасоў.

За жураўліным клінам павуцінка
Плыла трывожна з восеньскай вярсты.
...Яшчэ сініцам весела адцінькаць
У голлейку пажоўклыя лісты.

А там дажджы рабінай апякуцца,
I выпадзе халодная раса...
He, не мае красёнцы гэта ткуцца,
He мой — халоднай восені пасаг.

I не мае то вусны загарчылі
Салодкім мёдам позніх верасоў...
I сняцца сны ўспамінамі чужымі.
Ступала восень зорнай паласой.

Апошні раз заломіць рукі...

Апошні раз заломіць рукі
Маланка ў хмарнай вышыні.
Расой асыпаліся гукі
Безжаўруковай цішыні.

I да сяла сцяжынкай шэрай
Падыдзе досвіткам зіма.
Усім, чым лета адшумела,
Мае распіша вокны шэрань
Загадкай белага пісьма.

Светлы месяц

Светлы месяц, ясны мой васпане,
ты каханаму вярні каханне!

Што дарыў — няхай і спажывае,
у падмане век свой дажывае.

Дзе б ні быў і з кім ні бавіў часу,
хай заўжды сваю прыгубіць чашу.

А ці хмельна? Раптам — зацвяроза?
Ці гарэлка гэта, а ці слёзы?

Зла няма. Хачу адно — адхлання!
З кім прыйшло — то з ім і йдзі, каханне...

Прабачай, калі ты крыўду мела,
я цябе глядзела, як умела...

Ясны месяц, я не праклінаю:
я каханаму — любоў яго вяртаю.

Зашапчы гэты боль, дождж лістоты...

Зашапчы гэты боль, дождж лістоты.
Залаты лівень, лівень барвяны.
У травы познія падаюць ноты
Музыкі невяртання.

Невяртанне без слова, пагляду,
Проста так — не вярнуся аднойчы.
А на памяць — святло зарападу
I халодныя восені вочы.

Зашапчы гэты боль, дождж лістоты,
Ноччу ззяблай, парою світання.
У далонях барвяныя ноты
Цішыні невяртання.

Колер памяці сіні і белы...

Колер памяці сіні і белы...
Так пра Вас лёгка мне ўспамінаць!
Неба яснае зоркамі спела,
Адлівала ў снягах давідна.

На марозе звінелі яліны,
Пакідалі завеі кругі.
I згаралі, як знічкі, хвіліны.
Тая ноч — са святла і тугі.

Колер памяці белы і сіні...

Я стану такой, як ты хочаш...

Я стану такой, як ты хочаш.
Святлее сумётамі ноч.
Па снезе глыбокаму крочу,
Твой голас,
наказ твой:
— He збоч!..

Гарачаю гронкай рабіны
Завею, зіму апалю...
Нясуджаны мой, ды адзіны,
Я стану такой —
Я люблю.

Я не магу не сніцца Вам

Я не магу не сніцца Вам,
Калі іду ў начное поле,
Дзе лёс глядзіць вачыма болю...
Я не магу не сніцца Вам.

He разбуджу, не патрывожу —
У час няўмольных зорных драм
Саснюся ціхім бэзам Вам...
He разбуджу, не патрывожу.

I будзе ластаўка спяваць
Аб невяртанні і вяртанні.
Сплыве туман, і сонца ўстане.
Так, будзе ластаўка спяваць.

Той сон згадайце на світанні.
Нялёгка вобраз узнавіць,
Ірвецца памяць, быццам ніць...
Той сон згадайце на світанні.

Я не магу не сніцца Вам.
Мой боль навек неадбалелы.
Расстайны май — як вэлюм белы...
Я не магу не сніцца Вам.

Яшчэ апошні будзе снег...

Яшчэ апошні будзе снег,
Цяжкі, як позняе світанне.
I юнай трызніцца вясне,
Як непазбежнае —
расстанне.

Сплывае ноч у туманы.
Над лёсам круг адвечны сонца.
Душа, наноў павер, змані,
Што на зямлі —
дарог бясконцасць.

Які трывожны дальні збег
Маіх нябёсаў і надзеі.
У драме
ў самай першай дзеі
Апошні
ціхі-ціхі снег.

Вход на сайт
Поиск
Календарь
«  Июль 2019  »
ПнВтСрЧтПтСбВс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031
Друзья сайта
  • Официальный блог
  • Сообщество uCoz
  • FAQ по системе
  • Инструкции для uCoz
  • Copyright MyCorp © 2019